ŞUHUT’UN KAYBOLAN KÖYLERİ…

Günümüzde 36 köyü ve 1 beldesi olan Şuhut, bundan asırlar önce yüzlerce köye, mezraya, çiftlik, yaylak ve kışlağa sahipti. Tapu Tahrir, Mühimme ve Tımar Tevcih Defterleri ile Osmanlı Arşivi kayıtlarına göre; 2. Beyazıt (1481 – 1512) döneminde Şuhut Kazası, Afyon’un mevcut kazalarının en büyüğüdür. Şuhut “kasaba” hükmünde olup 9 mahalle , 86 köy, 21 mezra, 8 yaylak ve 4 çayıra sahiptir. ( Doç. Dr. Mustafa Karazeybek, Osmanlılar Döneminde İdari Yapı, Afyonkarahisar Kütüğü, 1. Cilt, Sayfa ;188 )
Yavuz Sultan Selim (1512- 1520) ve Kanuni Sultan Süleyman (1520- 1566) dönemlerinde Şuhut’a bağlı köy sayısı 124’e, mezra sayısı 43’e ulaşmıştır.
1572 yılında Şuhut’un 110 köyü , 41 mezrası, 14 çiftliği, 96 çayır, yaylak ve kışlağı bulunuyordu.
Geçmişte Şuhut’a bağlı olan köy ve mezraların büyük bir kısmı ya tarihten silinmiş ya da başka bir yere taşınmıştır. Günümüzde varlığını sürdüren bazı köyler ise başka ilçelere bağlanmıştır. ( Salar, Nuribey, Kışlacık, Pazarağaç, Akharım, Karkın, Yıprak, Karamık Karacaören, Çapalı, Süğlün, Saraycık , Akören)
Terkedilmiş kimi köylerin isimleri bugün mevki olarak yaşamaktadır.( Sarı Yakup, Boyalıca, Elmin , Hüseyinli, Köpek -ini, Yirce, Kınık, Yatağan vb.)
Şuhut’un 15. Yüzyılda Afyonkarahisar’ın mevcut kazaları ( Karahisar, Barçınlı, Bolvadin, Çola, Sandıklı , Oynaş, Şuhut) içinde en büyük kaza olması, o dönemde Şuhut’un gelişmişliği kadar Türklerin ilk yerleşim yeri ve kadim Türk toprağı olmasını göstermektedir.
Tarihçi Muharrem Bayar’a göre; Afyon bölgesinde İslami döneme ait en eski mezar taşı Seydi Köyünde bulunmuştur. Seydi Köyündeki tarihi mezarlıkta tespit edilen hicri 810 miladi 1210 yılına ait mezar taşı, Seydi Köyü’nün dolayısıyla Şuhut’un “Afyonkarahisar’ın ilk Türk yerleşimi olduğunu göstermektedir”. ( Taşpınar Dergisi, Aralık 2016, sayı ; 17, sayfa; 20)
Osmanlı’nın yükselme döneminde taşra yönetimi ; köy – nahiye – kaza – sancak – beylerbeyilik olarak yapılandırılmıştır. Köyler, şehir iskanından farklı olarak sadece toprak mahsulleri yetiştiren ve bununla geçinen, üzerinde yaşadığı toprak parçası ile organik bir birlik teşkil eden kişilerin oturduğu kır iskân merkezleridir. Köylerde toprağı işleyen halk ile imamlar ve sipahiler otururdu.
438 NUMARALI MUHÂSEBE – İ VİLÂYET – İ ANADOLU DEFTERİ (Hicri 937/ Milâdî 1530) KAYITLARINA GÖRE 16. YÜZYILDA MEVCUT İKEN SONRAKİ YILLARDA KAYBOLAN ŞUHUT KÖYLERİ, MEZRA VE ÇİFTLİKLERİ;
Ağılluca Köyü; 40 nüfuslu.
Ağız- viran Köyü; 23 nüfuslu
Akçaağıl Köyü ; 77 nüfuslu.
Akçahoros Köyü; 73 nüfuslu.
Akça-viran Köyü ; 35 nüfuslu.
Ala Kilise Köyü ; 29 nüfuslu.
Aliler Pınarı Köyü; 21 nüfuslu.
Anbarlık Köyü; 32 nüfuslu
Armutlu Köyü; 32 nüfuslu.
Avdan Köyü ; 56 nüfuslu.
Balhacı Köyü ; 5 nüfuslu.
Bayat Köyü; 9 nüfuslu.
Bozüyük Köyü; 65 nüfuslu.
Büyük Geri Köyü; 83 nüfuslu.
Cadıburnu Köyü; 83 nüfuslu.
Çardaklar Köyü ; 45 nüfuslu.
Çökek Köyü; 86 nüfuslu.
Çeriburnu Köyü ; 99 nüfuslu .
Çiftlik Köyü; 9 nüfuslu.
Çukurkuyu Köyü ; 77 nüfuslu .
Donuz Öyüğü Köyü ; 77 nüfuslu.
Döğercik Köyü ; 42 nüfuslu.
Dutluca ( Hüseyinli) Köyü ; 71
nüfuslu.
Elmacık Köyü; 21 nüfuslu .
Erdoğmuş Köyü ; 18 nüfuslu.
Eymir Köyü ; 28 nüfuslu .
Gazi Köyü; 58 nüfuslu .
Gölcük Köyü ; 57 nüfuslu.
Göllüce Köyü ; 42 nüfuslu.
Gürün ( Kara Halilli ) Köyü ; 175
nüfuslu
Hacılarburnu ( Develi ) Köyü ; 76
nüfuslu.
Halil Seydi Köyü ; 89 nüfuslu.
Halkapınar Köyü; 88 nüfuslu .
Ilgaz Köyü ; 50 nüfuslu .
Kantara Köyü ; 63 nüfuslu .
Karacakaya Köyü ; 45 nüfuslu .
Kınık Köyü ; 32 nüfuslu.
Kızılhisar Köyü ; 23 nüfuslu .
Kilisecik Köyü ; 119 nüfuslu.
Killüce Köyü ; 23 nüfuslu .
Koğaluca Köyü ; 72 nüfuslu.
Kozviran Köyü ; 64 nüfuslu .
Kozludibek Köyü ; 31 nüfuslu .
Kozmeşe Köyü ; 63 nüfuslu .
Köpek -ini Köyü ; 55 nüfuslu .
Köprü Öyüğü Köyü ; 11 nüfuslu .
Kurıca Dere Köyü ; 56 nüfuslu.
Küçükpınar Köyü ; 25 nüfuslu.
Mağdub Ma’sun (Uruzlar) Köyü ; 120
nüfuslu.
Papas Köyü ; 122 nüfuslu .
Pınarbaşı Köyü; 20 nüfuslu .
Ramazanlu Köyü ; 37 nüfuslu .
Sapaca Köyü ; 50 nüfuslu .
Saraycık Köyü; 61 nüfuslu.
Sarı Yakup Köyü ; 46 nüfuslu .
Seki – viran Köyü ; 53 nüfuslu .
Şeyh Burak Köyü ; 52 nüfuslu.
Taceddin Köyü ; 68 nüfuslu .
Ulucak Köyü ; 30 nüfuslu .
Uzunkuyu Köyü ; 36 nüfuslu .
Yirce (Balçıkhisar) Köyü ; 60 nüfuslu .
Adil oğlu Çiftliği.
Ahi Hayran Mezrası.
Akça – ova Mezrası.
Alaca -.mescid Mezrası.
Karakışla Mezrası.
Anbar Mezrası.
Anbarcık Mezrası.
Anduzlu Köyü .
Arpalık Mezrası.
Ballıkkaya Köyü.
Bedir Mezrası.
Bilin Mezrası.
Boyaluca mezrası.
Büyük Aygırovası Mezrası.
Çavuş Karaca Çiftliği.
Dede – alanı Mezrası.
Değirmen – deresi Köyü .
Deliklü – viran Mezrası.
Deveçukuru Mezrası.
Devesarayı Mezrası.
Düden Sazlığı Mezrası.
Dumankayası Köyü .
Ece Köyü .
Erdeşir Köyü .
Seydi Çiftliği.
Gökçe – viran Mezrası.
Halife – viran Mezrası.
Hatun – yeri Mezrası.
Horos Mezrası.
İğan – oğlu Mezrası ( Atlıhisar) .
İmam Çiftliği.
İshak Öyüğü Mezrası.
Kara -ağıl Çiftliği.
Kara – yundlu Mezrası.
Karaca – ova Mezrası.
Kavakça Mezrası.
Kesikli Mezrası.
Kızılöz Mezrası.
Mümin Çiftliği.
Obrucak Köyü .
Ömercik – viranı Mezrası .
Suluçayır Mezrası.
Şeyh Ömer Mezrası.
Akderesi Mezrası.
Elmin – viranı Mezrası.
Kara Kutlu Mezrası.
Kavak Mezrası.
Kozseki Mezrası.
Mustafa – viranı Mezrası.
Yazır Mezrası.
Yatağan Mezrası.
BUGÜNKÜ KÖYLERİMİZİN 1530 YILINDAKİ İSİMLERİ:
AĞZIKARA – AĞZIKARA
GÜNEYTEPE – AK- İN
KOÇYATAĞI – ARAP
ATLIHİSAR – ATLUHİSAR
AYDIN – AYDIN
BALÇIKHİSAR – BALÇIKHİSAR
BAŞÖREN – BAŞVİRAN
BOZAN – BOZAN
YARIŞLI – BAZAR- l YAKIN
KAYABELEN – BEDEŞ veya BEDİŞ
AKYUVA – BURNU
ÇAKIRÖZÜ – ÇAKIR ÖZİ
ÇOBANKAYA – ÇOBAN KAYASI
KARAHALLI – KARAHALİLLÜ
HALLAÇ – HALLAC
İSALl – İSALAR BURNU
KAVAKLI – İSRAİL
KARACAÖREN – KARACAVİRAN
KARLIK – KARLUK
ORTAPlNAR – KÜRTLER
MAHMUT – MAHMUD
ANAYURT – NAZlR SEYDİ
İLYASLI – İLYASLUCA
PAŞACIK – SELEVİR
SENİR – SENİRCE
DADAK – DADAK – İNİ
UZUNPlNAR- UZUNPlNAR
EFE – EFE
Kaynak; DEFTER- İ HÂKÂNİ Dizisi ; 1 -438 NUMARALI MUHÂSEBE -İ VİLÂYET- İ ANADOLU DEFTERİ ( Kütahya, Karahisâr- ı Sâhib, Sultan – önü, Hamid ve Ankara Livâları), T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı, Yayın No; 13, Ankara , 1993.

Tarık Özaşkın